Podczas badań terenowych, przeprowadzonych na wiosnę 2008 roku, dokonano trzech istotnych obserwacji mających wpływ na zdarzenia geologiczne w obszarze struktury Podlesie i zmieniające interpretację zawartą na mapie i w objaśnieniach Szczegółowej Mapy Geologicznej Polski (SMGP) na ark. 860 (SZCZEBRZESZYN).

1. Obserwacje pozycji i miąższości najmłodszych mułków zalegających wewnątrz struktury Podlesie.

2. Obserwacje dyslokacji stycznej do struktury Podlesie.

3. Obserwacje hydrograficzne wewnątrz struktury Podlesie.

OBSERWACJE MUŁKÓW

Podstawowym źródłem informacji o zaleganiu mułków w strukturze Podlesie jest otwór wiertniczy Podlesie-7 wykonany w 1991 roku. W otworze tym najmłodsze mułki pod pokrywą lessową nawiercono na głębokości 5 m i skojarzono je z interglacjałem lubelskim (Pilicy). Ich wiek wyszacowano na ok. 215 tysięcy lat. Rzędna stropu tych mułków przy rzędnej otworu wyznaczonej na 215 m n.p.m. wynosi 210 m i koreluje z podobnymi osadami z dolin Wieprza i Łętowni.

Rycina: opis litologiczny mułku z profilu Podlesia-7, rzędna stropu 210 m n.p.m.

Otwór Podlesie-7 leży w środku struktury, jednak w obszarze dość niskim, będącym doliną cieku okresowego odwadniającego centralną część struktury. Położenie otworu zaprojektowano tak, aby jak najszybciej osiagnąć utwory przedczwartorzędowe, gdyż to było celem wiercenia.

Problem polega na tym, że w interpretacji pozycji mułków nie uwzględniono rzeźby ukształtowanej przed zlodowaceniem bałtyckim (rzeźby podlessowej), uznając rzędną ich wystąpienia w otworze, za ich strop.

Rycina: mułki ostatniej fazy istnienia zbiornika z rzędnej 228 m n.p.m.

Powierzchniowe badania terenowe autora, z wiosny 2008, skutkowały znalezieniem wychodni mułków o barwie szaroniebieskiej, na rzędnej 227,9 m uzyskanej z numerycznego modelu powierzchni terenu. Wychodnia nie jest prawdopodobnie stropem tej serii.

Rycina: Okrąg zielony - przypuszczalny, współczesny zasięg krateru. Owal niebieski - maksymalny ostateczny zasięg zbiornika, liczby w kolorze niebieskim rzędne w metrach.

Zatem mamy dodatkowo minimum 18 m osadów jeziorno-rozlewiskowych. Ma to kapitalne znaczenie dla faktu, że struktura Podlesie była zamkniętym zbiornikiem (patrz artykuł) w czasie, gdy sąsiednie doliny kształtowały swą rzeźbę.

OBSERWACJE DYSLOKACJI

Autor w 2003 roku wyznaczył na podstawie materiałów kartograficznych i jednej obserwacji terenowej dość wyraźną dyslokację, (patrz artykuł) o orientacji bliskiej SW-NE na południe od struktury Podlesie.

Wywiad terenowy z 2003 roku sugerował, że na tej dyslokacji rozwinęły się stare jary, które preparowane są współcześnie z wypełnień lessowych.

W obserwowanym jarze generalnie nie spotyka się materiału okruchowego z opok. W części górnej jaru natrafiono jednak na zwietrzelinę osadów kredowych. Ciekawe było to, że zwietrzelina ta generalnie wysypywała się z południowej strony ściany wąwozu. Przekonało to autora, że jest to dyslokacja. Była to jednak obserwacja jednokrotna, bez użycia metod geodezyjnych.

Weryfikując przypuszczalny przebieg dyslokacji w terenie, na wiosnę 2008 roku, autor przyjął nastepującą metodykę.

Sprawdzenie pierwszej, początkowej obserwacji (punkt wschodni) z 2003 roku i wyznaczenie jej pozycji metodą GPS. Następnie podążając przewidywanym przebiegiem dyslokacji weryfikowano obecność osadów kredowych w kolejnych jarach.

Opracowanie: VANELLUS

Wynikiem obserwacji są trzy stanowiska osadów kredowych na odcinku ok. 3 km. Łącząc pozycje uzyskane z GPS dwóch skrajnych prostą, stanowisko środkowe mija prostą zaledwie o ok. 2 m. Na wszystkich stanowiskach potwierdza się obserwacja osypywania się materiału okruchowego opok z południowej ściany wąwozów. Natomiast nie można było stwierdzić zasięgu tej asymetrii zarówno w pionie jak i poziomie.

Opracowanie: VANELLUS

Prawie z pewnością można powiedzieć, że mamy do czynienia z liniową strukturą podlessową. Ma ona kształt krawędzi, której podstawa znajduje się od strony struktury Podlesie.

Obecność takiej struktury liniowej ma istotne znaczenie dla szkicu tektonicznego dla tego obszaru i odmienia obecne interpretacje. Przebieg dyslokacji nie pokrywa się ze szkicem tektonicznym w objaśnieniach do SMGP.

W publikacji autora dotyczącej struktury Podlesie, obecność tej dyslokacji odgrywała istotną rolę w określeniu wieku względnego struktury. Wywiad terenowy nie potwierdził, że ewentualne zderzenie było aż tak stare.



OBSERWACJE HYDROGRAFICZNE

Ponieważ badanie terenowe przeprowadzone zostało wczesną wiosną, można było obserwować pozimowy spływ wód powierzchniowych. Obserwacja dotyczy sposobu zasilania cieków okresowych tworzących się u podstawy wysoczyzny wnętrza struktury. Zasilane są one ze spływu powierzchniowego i wód zawieszonych na mułkach wnętrza struktury. Zjawisko to najwyraźniej widać w północnej części struktury, gdzie można pokazać, że ciek płynie tuż nad wgłębną granicą litologiczną (patrz mapa). Wody pochodzące z zewnętrznych wzgórz krawędzi struktury nie dopływają do cieku i są infiltrowne w opoki.

Opracowanie: VANELLUS

Obserwacja ta wyznacza współczesny zasięg struktury Podlesie. Na podstawie tej obserwacji tłumaczyć można również sposób zasilania dużych źródeł krasowych w sąsiednim Zaporzu, będących wynikiem blokowania infiltrowanych w opoki wód podziemnych przez nieprzepuszczalne głębokie warstwy struktury. Pozostaje pytanie jaka jest natura warstw nieprzepuszczalnych, gdyż poniżej 195 m n.p.m. nie ma już teoretycznie osadów czwartorzędowych.